De vele kanten van Hans Warren

Een mooi eerbetoon aan Hans Warren, nu bijna acht jaar na zijn overlijden. In Middelburg zijn sinds afgelopen weekeinde twee exposities tegelijk over hem te zien.

Directe aanleiding is het verschijnen van het laatste deel van zijn Geheim dagboek. Warrens literaire nalatenschap wordt nu getoond in de Zeeuwse Bibliotheek, zijn collectie etnografica in het Zeeuws Museum (zie ook het verslag van de opening van de Warren-vorsers Ronny Boogaart en Eric de Rooij).

De expositie Verre werelden in het Zeeuws Museum maakt indruk vooral doordat Warrens omvangrijke exotische kunstcollectie, waarover zoveel in de dagboeken te lezen is, voor het eerst aan het publiek wordt getoond. Jan van Damme heeft er al mooi over geschreven in de PZC en het museum heeft de Afrikaanse en Aziatische schatten voorbeeldig gepresenteerd, inclusief een onmisbare catalogus.

Toch boeide mij de tentoonstelling in de bibliotheek (Er staat een huis aan de Schelde) meer, omdat deze een mooi, compleet beeld geeft van de literator én mens Hans Warren, van zijn schoolrapporten (hoge cijfers, behalve voor gymnastiek) tot en met de laatste foto's, maar ook bijvoorbeeld zijn beeldend werk (tekeningen, schilderijen) en zijn klavecimbel (met daarop bladmuziek van zijn geliefde componist Scarlatti).

De literaire nalatenschap van Warren is vijf jaar geleden overgedragen aan de bibliotheek. Het materiaal - immens veel - is inmiddels geordend, geïnventariseerd en klaar voor verder onderzoek. De expositie bevat enkele mooie voorbeelden uit de verzameling. Vooral de brieven zijn boeiend om te lezen, zoals die van Maarten 't Hart uit september 1981, die vond dat de recensent Warren hem onheus bejegende. ,,Ik vind het echt buitengewoon minderwaardig van u dat u onophoudelijk in de meest beledigende bewoordingen over mij schrijft en spreekt. Met dertien postzegels van vijf [cent] wens ik u alle slechts, alle ongeluk, alle leed en alle narigheid toe dat een mens maar overkomen kan."



Overigens is het goed dat de Geheim dagboek-serie nu is voltooid. Achteraf is het jammer dat kort na Warrens dood al het tamelijk ontluisterende slotdeel (2001) is gepubliceerd. Daarmee werd de angel uit de reeks gehaald, omdat duidelijk was naar welk punt moest worden 'toegewerkt'. De spanning verdween, doordat - hoe gek het ook mag klinken bij een dagboek - de afloop was 'verklapt'. Het nu verschenen laatste deel (1998-2000) is daardoor, in plaats van een afronding, een apotheose misschien wel, de sluitsteen geworden van een literair monument (want dat is en blijft de serie zonder meer) van een man die zijn leven genadeloos, voor zichzelf en anderen, heeft vastgelegd.

In het nieuwe deel staan inderdaad weinig verrassingen. Warren sukkelt en tobt met zijn gezondheid en wil zich steeds meer terugtrekken, terwijl zijn veertig jaar jongere en energieke partner Mario Molegraaf juist hecht aan het maken van intensieve 'uitstapjes'. Dat leidt in toenemende mate tot conflicten. ,,Hij was niet in de wieg gelegd als patiënt en ik was niet in de wieg gelegd als verzorger", zegt Molegraaf daarover in een reportage van Omroep Zeeland uit 2002, die in het Zeeuws Museum is te zien.

Expositie Zeeuws Museum: t/m 31 januari 2010
Expositie Zeeuwse Bibliotkeek: t/m 7 november 2009

Nieuw kunstblad: decreet

Zeeland is een opvallend kunstblad rijker: decreet. Het werd gisteren gepresenteerd bij Caesuur in Middelburg. De initiatiefnemers hebben er iets bijzonders van gemaakt.

'decreet moet bij voorkeur in een stille, tot contemplatie uitnodigende, ruimte worden genuttigd, zo staat in de hilarische 'bijsluiter'. Om maar aan te geven dat het allerminst 'gewoon een tijdschrift' - zoals de ondertitel luidt - is.

Het blad wil kunstenaars vooral een podium bieden, zoals de redactie - Machteld van der Wijst, Hans Bommeljé, Ramon de Nennie en Robbert Jan Swiers - vrijdag in een interview in de PZC vertelde. Elke pagina wordt daardoor bijna een kunstwerk op zich, met in het eerste nummer bijdragen van onder anderen Mark van de Graaff, Lucy de Graaf, Ko de Jonge, Aagje Feldbrugge en de initiatiefnemers zelf.

Een mooie toevoeging is de bijgevoegde cd. Daarop zijn de tentoonstellingen Subjects van Edouard van de Velde en Annabel Garriga (onlangs in Caesuur) en Danse macabre van Lucy de Graaf in beeld - en klank - gebracht. Ook bevat het schijfje beelden van Hans Bommeljé en enkele nummers van Robbert Jan Swiers met bijpassende beelden van Ramon de Nennie.

Vier keer per jaar moet decreet gaan verschijnen. Benieuwd of de redactie dat ritme volhoudt. De initiatiefnemers leggen zich in elk geval niet al te zeer vast. Abonnementen zijn bijvoorbeeld niet mogelijk. 'U dient zelf het verschijnen van een volgend nummer in de gaten te houden via aankondigingen of door regelmatig op de website te kijken', staat er in het colofon. Welke website dat dan is, blijft onvermeld. Van deze word je voorlopig weinig wijzer.

Redactielid Macheld van der Wijst verkoopt via het raam de eerste nummers van decreet.

Vlissingen vs. Utrecht

Na tien dagen bivakkeren bij Film by the Sea een dagje uitgeblazen bij... het Nederlands Film Festival in Utrecht. Met twee filmfestivals zo dicht op elkaar, is een vergelijking onvermijdelijk.

Natuurlijk is 'Utrecht' veel groter, wat bezoekerscijfers en aantal films bijvoorbeeld ruim het drievoudige. Maar is het daarmee ook leuker? Wat 'Vlissingen' zo aardig maakt, is dat alles zich op één plek afspeelt, wat het festivalgevoel versterkt. Bij het Nederlands Film Festival (NFF) zijn - net als bij het festival in Rotterdam - de voorstellingen en evenementen verspreid over een groot aantal bioscopen en locaties. Als hart fungeert het tijdelijke paviljoen op de Neude - met een restaurant, de centrale kassa en een theaterzaal - maar het is relatief bescheiden en meer een ontmoetings- dan een verblijfplek.

Het NFF geeft vooral een update van stand van zaken in de Nederlandse film, terwijl je bij Film by the Sea veel meer 'ontdekt', films van de hele wereld die wellicht nooit de Nederlandse bioscopen halen, maar waaronder zich toch regelmatig pareltjes blijken te bevinden. De ware cinefiel wordt, meer dan Utrecht, in Vlissingen uitstekend bediend. Jammer dat het maar tien dagen per jaar is.

Film by the Sea

De komende anderhalve week staan voor mij helemaal in het teken van de elfde editie van het Vlissingse filmfestival Film by the Sea. Alles - verslagen, recensies, impressies, foto's, video's, tweets - is op de voet te volgen op de speciaal daarvoor ingerichte website.

Bart Peeters op Abdijplein

'Bart Peeters? Ja, die van de Vlaamse televisie toch? En had-ie niet ooit een hitje met iets dat ging van nana?' Inderdaad, díe Bart Peeters trad vrijdag op het Abdijplein in Middelburg op.


In Nederland herinnert men zich vrijwel alleen dat succesnummer met The Radios, maar bij de zuiderburen is Bart Peeters een grote meneer, als televisiemaker maar vooral als muzikant. En wie hem in Middelburg aan het werk zag, kan zich daar iets bij voorstellen.

De recensie van PZC-collega Ernst Jan Rozendaal las ik vanochtend dan ook instemmend. Peeters is een zeer bekwaam entertainer, die zich allerminst uit het veld laat slaan door de regen die de avond (deels) teisterde. Bovendien weet hij zich omringd door vijf fantastische muzikanten die allerlei folk- en wereldmuziekachtige stijlen moeiteloos beheersen.

Samen zorgden ze voor een zeer onderhoudende avond, met nummers die uiteenliepen van een soort songfestivalpastiche (Liefde is alles) tot een Jacques Brel-nummer (Een vriend zien huilen) en van een tirade tegen deejays in het algemeen (en Tiësto in het bijzonder) tot - als contrast - een Nederlandse vertaling van Indeeps Last night a dj saved my life, inclusief het 'Mama Appelsap'-fragment uit Michael Jacksons Wanna be startin' something.

Een mooie avond. Zonder She goes nana. En om te noteren: op 3 april 2010 is hij te zien in Terneuzen.

Drie Zeeuwse boeken

De vakantie gebruikt om een aantal Zeeuwse boeken te lezen die al (te) lang op de stapel lagen. Zoals 1953 van Rik Launspach, Maidentrip van Marjon Sarneel en Anna van Otto Veenhoven.


Rik Launspach: 1953

Verplichte kost natuurlijk, zeker met het oog op de komende editie van het Vlissingse festival Film by the Sea, waar over ruim twee weken onder de titel De Storm de filmversie in première gaat. Launspach was tot nu toe bekend als acteur, maar blijkt ook een uitstekende schrijver, met overtuigende stilistische kwaliteiten. Als verhaal overtuigt 1953 net wat minder. Vooral de daden van Rutus, op zoek naar een verdwenen pasgeboren baby, zijn te heroïsch om nog als geloofwaardig te kunnen worden beschouwd.
Ben inmiddels wel heel benieuwd hoe de filmversie in Zeeland ontvangen zal worden.

Marjon Sarneel: Maidentrip

Debuutroman van Marjon Sarneel. Over de dochter van een caféhoudster uit Terneuzen die onaangekondigd stad en tap verlaat om een Griekse zeeman, die ooit op winteravond het dranklokaal heeft bezocht, op te zoeken en 'beter te leren kennen'. De hernieuwde kennismaking leidt tot een maandenlang verblijf aan boord van een schip op de wereldzeeën. Het is een bevrijdende maar tegelijk ook claustrofobische ervaring, een contrast dat Sarneel goed weergeeft. Zij toont zich verder een vaardig auteur, zonder zich al te zeer over te geven aan mooischrijverij. Maidentrip is geen pageturner, maar maakt wel nieuwsgierig naar de - toch wel verrassende - afloop. En naar een volgend boek.

Otto Veenhoven - Anna

Curieus boek van de auteur die eerder in Sunny Home (2003) al heeft 'bekend' dat hij in de jaren vijftig zijn stiefvader heeft vermoord. Waar of niet? Niemand zal het echt weten. Zijn boeken, die ogen als een kroniek van zijn leven, lijken in elk geval met een flinke korrel zout te moeten worden genomen. Zo ook het onlangs verschenen Anna (en de onthulling van het 25ste teken), met een fictieve recensie op het omslag ('een ongekend spannend boek met vaart geschreven'). Veenhoven beweert hierin dat zijn familie in rechte lijn afstamt van graaf Adolf van Nassau, de op een na jongste broer van Willem van Oranje. Vervolgens ontvouwt zich een onnavolgbaar verhaal waarin het prinselijke element nauwelijks nog een rol speelt, maar waarin hoofdpersoon Otto verliefd wordt op het meisje Anna en betrokken raakt in diverse onwaarschijnlijke avonturen, waaronder - opnieuw! - een moord. Grootste bezwaar is echter het abrupte, open einde, dat de lezer vertwijfeld achterlaat.

Een naam om te onthouden

Dit is iemand om de komende tijd in de gaten te houden: Patrick Le Duc. Singer-songwriter uit Goes, voorheen bekend van de band Sonarphonic, maar tegenwoordig solo aan de slag.

Hoewel, solo? Onder anderen Paskal Jakobsen en Peter Slager van Bløf werken mee aan zijn album Square Moods, dat volgend jaar moet uitkomen. Martijn Bosman drumt op de plaat. Daarnaast heeft Le Duc onlangs al een live-band gevormd, die bestaat uit gitarist Angelo de Rijke (sinds kort ex-Anouk, nu ook actief bij Christiaan Hof), drummer Edwin van der Burgt en bassist Kai Liebrand.

Dat zijn namen die verwachtingen scheppen. De vorderingen van het album zijn onder meer te volgen via de Hyves-pagina van Patrick le Duc en via zijn Twitter-kanaal. Een oordeel is nog onmogelijk te geven, maar als muzikale invloeden wijst hij zelf onder anderen Gemma Hayes, Lenny Kravitz, Paul Weller, Chris Cornell, Tim Christensen, Counting Crows en Tom Waits aan. En daar kun je mee thuiskomen.



Paskal Jakobsen en Peter Slager zijn overigens niet de enige Bløf-leden die momenteel samenwerken met anderen. Toetsenist Bas Kennis droeg bijvoorbeeld bij aan het cd-tweeluik van VanVelzen en produceerde Welcome The Sun van Stevie Ann.

Vooral Jakobsen manifesteert zich ook steeds meer solo. Op Twitter, in diverse interviews - die voorheen standaard door ten minste twee bandleden samen werden gedaan - maar ook door prachtige akoestische achtertuinversies van Bløf-nummers op YouTube te zetten, zoals deze en deze. Warm aanbevolen.

Scheldepop: top of flop?

Moet je een popfestival dat goed in elkaar stak, waar de sfeer prima was en waar geweldige optredens waren, maar waar ook te weinig mensen op afkwamen, een succes noemen of een fiasco?

Het is een lastig te beantwoorden vraag na twee dagen Scheldepop in Terneuzen. Wie zijn oor te luisteren legde bij de bezoekers, de artiesten, de sponsors en de vrijwilligers, hoorde vrijwel alleen maar waarderende woorden. De organisatie zal echter met weinig vrolijke gezichten de financiële eindbalans opmaken. Daarvoor was de opkomst, mede als gevolg van het slechte weer op zaterdag, te gering. In totaal 2000 bezoekers, wordt gezegd, met een optimistische blik. Het gros bestond echter uit mensen die functioneel aanwezig waren of op uitnodiging van bijvoorbeeld sponsors; het aantal echt betalende belangstellenden bleef zeer beperkt. En dat kan onmogelijk goed worden gemaakt met de drankomzet.

En wat misten de thuisblijvers? Toch veel, zoals een overdaad aan talent op de popstage en in het Popaanzee-tentje, maar vooral een aantal mooie optredens op het hoofdpodium. Daar stonden diverse grote namen, die zich niets aantrokken van de niet zo heel massale belangstelling en met overgave speelden. Met name: Voicst, VanVelzen, Ellen ten Damme en - net als vorig jaar - Hans Dulfer, ditmaal samen met dochter Candy.

De organisatie van Scheldepop is altijd ambitieus geweest, wil groot worden en op termijn ook internationale artiesten naar Zeeuws-Vlaanderen kunnen halen. Duidelijk is nu wel dat dat in de huidige opzet niet haalbaar is. Daarvoor is de programmering te breed, staan er te veel namen uit te uiteenlopende genres.

Fans van, bijvoorbeeld, VanVelzen hebben waarschijnlijk weinig met Dulfer en al helemaal niets met de vele dance-acts die er ook geprogrammeerd staan (en nogal wat kabaal maken). Omgekeerd laten dancefreaks een festival waar ook, bijvoorbeeld, Het Goede Doel speelt snel links liggen. In elk geval als er toch een behoorlijke toegangsprijs (30 euro per dag) wordt gerekend. En zeker in economisch mindere tijden, waarin muziekliefhebbers sneller worden gedwongen duidelijke keuzes te maken uit het uitdijende aanbod.

Het zou zonde zijn als de organisatie van Scheldepop nu de handdoek in de ring gooit. De afgelopen twee jaar is al gebleken dat sponsors en overheden bereid zijn een grootschalig popevenement in Zeeuws-Vlaanderen te steunen. Met een smallere, maar afgewogen, heldere en hoogwaardige programmering - desnoods terug naar één dag - moet het mogelijk zijn om ook het publiek enthousiast te krijgen.

En na twee dagen ploeteren op een zompige weide zou wat mij betreft een verhard festivalterrein (parkeerplaats bij de skihal?) ook geen slecht idee zijn.

Concert at Sea

Afgelopen weekend was de vierde editie van Concert at Sea op de Brouwersdam. Het werd een waar muziekfeest. Zelden heb ik bezoekers (2x40.000) én artiesten zo euforisch gezien.

En wie bijvoorbeeld het gastenboek van het festival leest, stuit ook op alleen maar lovende verhalen. (En op veel klachten over de (stank van de) wc's, maar als dat bij zo'n groot festival op een plek zonder enige faciliteiten het enige kritiekpunt is, dan is dat een goed teken.)



De programmering van het festival sluit niet echt aan bij mijn muzieksmaak, maar dat maakt bij Concert at Sea weinig uit. De plek en de sfeer - heel anders dan bijvoorbeeld bij Pinkpop en vergelijkbare festivals - zorgen ervoor dat iedereen een geweldige dag (dit jaar zelfs twee) heeft. Ook een kritische journalistenblik kan daar weinig aan afdoen. Hoe je ook over bijvoorbeeld Borsato denkt, daar op die dam overtuigde hij zelfs de grootste scepticus.

Opvallend was hoe vaak in die twee dagen de naam Zeeland viel. Vrijwel elke artiest had het er op of achter het bühne over en de naam van de provincie stond prominent boven het enorme podium, om maar te onderstrepen hoezeer het festival bijdraagt aan de promotie van Zeeland.

De vraag is wel: hoe nu verder. Groter kan Concert at Sea eigenlijk niet meer (de organisatie laat al doorschemeren volgend jaar terug te gaan naar één dag) en het wordt lastig om met verrassende namen op de proppen te komen. Racoon, VanVelzen, IOS, Ilse DeLange en uiteraard mede-organisator speelden niet voor het eerst op de Brouwersdam.

Een trekker als Borsato vind je niet zo snel. Buitenlandse acts van naam zijn vrijwel onbetaalbaar. In eigen land is de keuze beperkt. Guus Meeuwis zou kunnen, Anouk ook, Kane wellicht, maar dan houdt het eigenlijk wel op. Benieuwd waar de organisatie in 2010 mee op de proppen komt.

Galerie Verhagen

Jan Mulder opent vanavond in de Sint Jacobspassage in Vlissingen de tijdelijke Galerie Verhagen. Er zijn zo'n veertig schilderijen te zien van Hans Verhagen, van begin jaren tachtig tot nu, zodat een mooie overzichtstentoonstelling is ontstaan. Geopend tot en met 17 juli

De expositie is onderdeel van het Hans Verhagen Festival, waarmee Vlissingen de inmiddels 70-jarige dichter, beeldend kunstenaar, televisiemaker en P.C. Hooftprijs-laureaat eert. En terecht.

Morgen in de PZC een interview met Verhagen. ,,Zo’n prijs is uiteindelijk toch flauwekul allemaal", zegt hij daarin onder meer.